Tāisiā (Enggí: metabolism) tī senghoàhăk ê yìsù, sī kok cióng yîcsî sengbŭt sègnmiā ê hoàhăk hoánèng ê cĭphăp. Cia ê hoánèng koètêng ēsái yîcsî sengbŭt ê sengtióng, signthoân, kòlzō kap hoánèng.
Tāisiā hūn nn̄g toā khoán: tônghoà zokyōng (anabolism) līēng lêngliōng lâi kā sió hunzú hăpsêng zò toā hunzú; yīhoà zokyōng (catabolism) kā toā hunzú hunkái lâi sengsán lêngliōng.
(tùi Holopedia csau lâi)
Tûliáu khah thoânthóng phólphiàn ê abú, abó yígoā, mā tiāgn kiò lāubú, lāubó. Nā khah cèngsek kóng búcsin, bócsin. Tī Tâioân hiānsî tiāgn kóng mama, yízá mā ū siū Jĭtpúnoē énghióng kiò khàsàng. Kîtha mā ū ēng niû yăh niâ lâi kiò, pílūn aniâ, aniû, niûné téngténg. Ūê Hōlólâng kiò ayi hĕkchiá yia. Lēnggoā tī Hokkiàn mā ū aciá téng ciàm khah ciósòl ê kiòhoat.
(tùi Holopedia csau lâi)
Soàgnliăpthé DNA (Eng-gí: Mitochondrial DNA, mtDNA) sī sèpaukhì soàgnliăpthé lāibīn ê DNA, sī sengbŭt sèpau ê sèpauhŭt goākháu zúyàu ētàng csoē tiŏh ê DNA hunzú.
Soàgnliăpthé DNA siongtùi zolsêng khah sèkhol ê liámsekthé. Toāhūn ê sengbŭt cénglūi, hâm jînlūi zāilāi, soàgnliăpthé sī kagntagn tùi bócsin thoân lâi. Ce tāipiáu soàgnliăpthé DNA ētàng piáuhiān csut bóhē ûithoân koanhē.
(tùi Holopedia csau koèlâi)
Lĕksek êngkng nn̄gpĕhcit, Eng-gí green fluorescent protein, kánsiá GFP, sī cĭt khoán nn̄gpĕhcit, hâm 238 ê ankisng, citliōng 26.9 kDa.
GFP cĭt khaisí sī tùi hăkmiâ Aequorea victoria ê zúibó hunlî csutlâi, cit khoán zúibó tī nâsek kngsoàgn ēkha ē hoat lĕksek ê êngkng.
Cèzō GFP ê giin ētàng zò giin piáutăt ê pòtō giin (reporter gene), tī hiānzāi ê sèpau sengbŭthăk yăh hunzú sengbŭthăk ê giánkiù lāité ū cin cē èngyōng.
2008 nî, Martin Chalfie, Osamu Shimomura kap Roger Y. Tsien inūi tùi GFP ê hoathiān chham giánkiù, tit tiŏh Nobel Hoàhăk Cióng.
(tùi Holopedia csau koèlâi)
Napoleon Bonaparte (1769 nî 8 goĕh 15 jĭt - 1821 nî 5 goĕh 5 jĭt), mā hō Napoleon Itsè (Napoléon Ier), sī Hoatkok ê kunsū kap cèngtī léngtōciá, sī Hoatkok kekbēng sîtāi ê ciòngléng, kiōnghô sîtāi ê Siúsĕk Cipcèng (Premier Consul), āulâi ê Hoatkok hôngtè. Tùi hiāntāi Auciu lĕksú ū cin tōa ê énghióng.
Napoleon ê sèlĕk khòngcè liáu Sūise, Sepangâ, kap kinájĭt ê Tekkok kiam Italia tēkhu. Napoleon tī 1812 nî jĭpcsim Rōlsea sitpāi, āulâi hong nńgkìm tī Elba Tó, āuboé záuthoat csutlâi hŏkgiăp, tī 1815 nî ê Waterloo Ciànyăh koh zài pāiciàn. Zoèāu tī Saint Helena Tó lāu khì.
(tùi Holopedia csau lâi)